نياز به روح امنيتي جديد در خاورميانه؛ روزهاي نامطمئن در سال 2017 ادامه مي يابند

تعداد بازدید : 47
تاریخ و ساعت انتشار : دو شنبه 13 دی 1395 00:00
وقتي كه به درگيري اسرائيل و فلسطين نگاه مي كنيم، مشخص مي شود كه در سال 2016 راه حلي ميان اين دو از هر زماني غيرقابل دسترس تر به نظر مي رسد. در حالي كه ريشه ها نشان مي دهد در واقع اين درگيري مادر تمام درگيري هاي منظقه است، چرا كه بازيگران بسياري در منطقه علاقه دارند در آن ورود پيدا كنند.
نويسنده: عدنان طباطبايي ديپلماسي ايراني: سال 2016 به طور قطع هيچ خبر خوبي براي خاورميانه نداشت. جنگ ها با شدت بيشتري به راه افتادند و فجايع انساني در يمن و سوريه به سطحي بي سابقه رسيد. بي ثباتي به شخصيت اصلي منطقه تبديل شد و حال با اين اوضاع سال ميلادي نو مي شود. سال جديد به سختي خبري خوب براي سهامداران منطقه به حساب مي آيد؛ كشورهايي كه چندين دهه است در بي ثباتي زندگي مي كنند. كليد پيشرفت را در سالي كه رو به اتمام است با توجه به عواقب ناشناخته مي توان در سطح ملي، منطقه اي و جهاني ديد. همه اينها پيامدهايي براي خاورميانه دارند. نگاهي گذا به مهم ترين سوالات ناشي از تحولات منطقه مي تواند توضيح دهد كه چرا اضطراب در اين منطقه در حال رسيدن به ركوردي بي سابقه است. آشفتگي در همه جا مي توانيم با نگاه به زمينه هاي ملي بازيگران بزرگ منطقه شروع كنيم. با اين ديد مشخص مي شود كه هر كدام با چه چالش هاي كوتاه مدت و بلندمدتي روبرو هستند. ايران در ماه مه بايد انتخابات رياست جمهوري را برگزار كند كه ممكن است تنظيمي دوباره در تنظيم سياست خارجي در برابر رئيس جمهور متمايل به غرب يعني حسن روحاني باشد. اين مبارزه چندبعدي بين جناح هاي مختلف بر سر قدرت و نفوذ، در يك رقابت سيستماتيك بزرگتر تعريف شده است. رقابتي بين كساني كه نگران جمهوريت در جمهوري اسلامي هستند و كساني كه در راه تقويت اساس دين سالار آن گام بر مي دارند. در حالي كه هيچ كس نمي تواند اين جنگ را پيش بيني كند اما صرف نظر از نتيجه، عواقب دور و گسترده اي وجود خواهد داشت. عربستان سعودي در اين ميان در حالت گذاري نامشخص تقريبا در تمام جنبه هاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي است. جوانان تحصيل كرده اساس ساختارهاي پادشاهي را به چالش كشيده اند. يك شاهزاده به عنوان وليعهدي پلندپرواز هر تلاشي را براي تثبيت موقعيت خود به عنوان جانشين ملك سلمان 81 ساله، انجام مي دهد. هيچ كس نمي داند چشم انداز 2030 عربستان چه خواهد بود. آيا محمد بن سلمان در آغوش نخبگان قديمي و مردم عادي به طور يكسان قرار خواهد گرفت. عربستان به عنوان رقيب اصلي ايران و رهبر جهان عرب بدون شك به دنبال نفوذي گسترده در منطقه و فراتر از آن است. تركيه در طول چند سال گذشته ناظران سياسي را مبهوت كرده است. به خصوص از زمان كودتاي نافرجام 15جولاي به نظر هيچ محدوديتي بر جاه طلبي اردوغان براي ساختن تركيه به شيوه خودش، به حاشيه راندن مخالفان، بازداشت مخالفان سياسي و رسانه اي، تغيير قانون اساسي در جهت توانمندسازي دفترش، وجود ندارد. با درگيري آشكارا مسلحانه با كردها و عمليات اين كشور در سوريه، پيش بيني حجم بي ثباتي كه تركيه در آينده با آن روبرو مي شود و ميزان توانايي براي تحمل آن، دشوار است. وقتي كه به درگيري اسرائيل و فلسطين نگاه مي كنيم، مشخص مي شود كه در سال 2016 راه حلي ميان اين دو از هر زماني غيرقابل دسترس تر به نظر مي رسد. در حالي كه ريشه ها نشان مي دهند در واقع اين درگيري مادر تمام درگيري هاي منطقه است، چرا كه بازيگران بسياري در منطقه علاقه دارند در آن ورود پيدا كنند. در نبود يك چشم انداز روشن براي مهار يا كاهش خشونت اين درگيري ها، بازيگران كليدي منطقه، از آنكارا تا رياض، از تل آويو تا تهران، در تلاش هستند تا آسيب به منافع امنيتي خود را به حداقل برسانند. رئيس جمهور ترامپ و هرج ومرج اروپا اين جا زماني است كه عدم يقين بعدي فرا مي رسد: عامل دونالد ترامپ. در اين نقطه غيرممكن است كه بگوييم كه آيا سياست ترامپ در خاورميانه توسط اعتقاد صريح و روشن او در پرهيز از مداخله رهبري مي شود يا به دست اعتقادات صريح و روشن مداخله جويانه افرادي مانند جان بولتون كه نامزد معاون وزير امور خارجه است، هدايت مي شود. همچنين در اين مرحله نمي توان پيش بيني كرد كه انتخاب نامزد وزير امور خارجه يعني ركس تيلرسون كه به دوستي با روسيه معروف است، خبر خوبي براي تهران يا رياض است يا خبري بد. همچنين مشخص نيست هر دو كشور چگونه در برابر تفكرات مشاور امنيت ملي، مايك فلين كه يك اسلام هراس است، برخورد خواهند كرد. علاوه بر اين وضعيت فعلي اتحاديه اروپا در ميان بركسيت و انتخابات آينده در هلند، فرانسه و آلمان، تصور آينده اروپا را به عنوان يك نيروي سياسي منسجم در جهان دشوار مي كند. رويدادهاي 2016 نشان داده كه هر چيزي امكان پذير است. تمام اينها بازيگران خاورميانه را به اين انتخاب رسانده كه به شكلي فزاينده سياست هاي امنيتي خود را ملي كنند. نياز به يك معماري جديد در امنيت منطقه توسط بسياري تاكيد شده است اما يك نقشه راه ملموس كه بتواند به اين سمت حركت كند هنوز بايد ترسيم شود. نياز: ديالوگ بيشتر و بهتر بسيار مهم است كه در اين وضعيت، بازيگران منطقه اي چند قدم به عقب برگردند و با يكديگر درباره اي نكه چطور مي توانند پاي مذاكره بنشينند، گفت وگو كنند. اين حركت مي تواند برداشت هاي نادرست را از بين ببرد. تهران بايد بداند مسائل در رياض چطور درك مي شود و عكس اين قضيه نيز صادق است. علاوه بر اين، منافع امنيتي بازيگران منطقه اي بايد جدي گرفته شود. اما نياز به پايه هاي بيشتري براي آغاز چنين گفت وگويي ميان احزاب مختلف درگير وجود دارد تا درك بهتري از منافع امنيتي خود پيدا كنند. اين درك بهتر شروع توسعه فرمولي براي اين بازيگران، در جهت ايجاد آشتي خواهد بود. وحشت و خشونت در حلب، صنعا و موصل قطعا به توجهي عميق نياز دارد. اما با اين وجود نيز، بحث درباره اين درگيري هاي پيچيده نياز به هوشياري فراواني دارد. تجزيه و تحليل عميقي در مورد منطق رفتار ذينفعان مختلف بايد انجام شود. تنها پس از آن است كه راهي سازنده در راستاي تنش زدايي را مي توان كشف كرد و توسعه داد. در شرايط بي ثباتي و عدم وجود يقين، بسيار مهم تر است كه انگيزه هاي بازيگراني مانند ايران، عربستان سعودي، تركيه يا روسيه به طور كامل درك شود و به زماني كه آنها صرف محاسبات امنيتي خود مي كنند احترام گذاشته شود. ستايش يك طرف و اهريمن جلوه دادن طرف ديگر كه برخي صاحب نظران با نگاهي جزمي، حزبي يا ايدئولوژيك به سمت آن مي روند در بيشتر شدن اين عدم قطعيت موثر است. به جاي تمركز بر وضعيت فعلي، تحليلگران آمريكايي و اروپايي بايد بيشتر به سناريوهاي دراز مدتي كه راه حل هاي قابل قبولي براي طرف هاي درگير، به منظور برطرف كردن اين عدم قطعيت ارائه مي دهند، رو بياورند. با اين راه، تصميم سازان مهم، چه در داخل و چه در خارج از منطقه، مي توانند به يك معماري امنيتي كاربردي در منطقه دست پيدا كنند كه همه طرف ها به حفظ آن متعهد باشند. به اين شكل، خاورميانه به سمت آن چه به شدت به آن نياز دارد هدايت مي شود. اين هدف بايد ستاره درخشان آسمان همه طرف ها باشد تا از حالت خطرناك و نامطمئن فعلي به سمت آرامش هدايت شوند. منبع: لوب لاگ/ تحريريه ديپلماسي ايراني/ 32
  • جدیدترین ها
  • پربازدید ها