حلب جزيي از بحران است نه همه بحران؛ مسكو و تهران، بازيگران قدرتمند عرصه سوريه

تعداد بازدید : 46
تاریخ و ساعت انتشار : دو شنبه 13 دی 1395 00:00
محمد ايراني، مديركل مديركل خاورميانه و شمال آفريقاي وزارت امور خارجه: در پي آزادسازي حلب، تصميم گروه هاي مسلح اين بود كه در خلال خروج مردم نيروهاي مخالف، نيروهاي مسلح و جبهه النصره را خارج كرده و در منطقه غرب و ادلب مستقر كنند.
ديپلماسي ايراني: صحبت خود را با اين پرسش آغاز مي كنم كه آزادي حلب تا چه ميزان در پايان دادن به بحران سوريه موثر است؟ آيا مي توانيم پيروزي حلب را براي رفع بحران سوريه بدانيم؟ يا اين كه حلب جزيي از بحران سوريه است نه همه بحران. بنابراين بايد حلب را به خوبي شناخت و بر اساس اين شناخت از اين منطقه توقع داشت. پس بايد حضور مخالفين را در كل سوريه ديد و توانايي هاي طرف مقابل را هم بررسي كرد. به لحاظ نظامي ارتش توانايي مبارزه با معارض ها را ندارد؛ پس به نوعي پيروزي نظامي در سوريه دور از دسترس است و راهكار حل بحران در سوريه گفت وگو و تقسيم قدرت است. باتوجه به اين روند ۶ ساله، مي توان گفت در سوريه راه حل نظامي وجود ندارد. آزادي حلب با توجه به بسياري از ويژگي ها، اعم از ژئوپلتيكي و شعارهاي اقتصادي و جمعيت و بعد همسايگي و تاريخي اتفاق مهمي بوده است. در طول اين ۶ سال فشار سنگيني از نظر بين المللي و سياسي به دولت سوريه وارد شد. بخش عمده اي كه در اختيار نيروهاي مخالف بود در اين مدت مبارزه منجر به بازپس گيري آن توسط دولت و ارتش شد. انواع فشارها در شوراي امنيت و سازمان ملل كم نظير بود و علت اين بود كه تصور داشتند با تثبيت در منطقه، اعلام خودمختاري كرده و موضع معارضه را گسترش داده و نيروهاي داخلي تقويت شده و به ديگر سرزمين هاي واقع در غرب اين كشور كشيده شود. 53 ماه حلب يا بخش عمده آن در اختيار نيروهاي مخالف بود و در اين مدت مبارزه منجر به بازپس گيري آن توسط دولت و ارتش شد. حدود ۳۶ هزار نفر با فضايي كه فراهم شده از حلب خارج شدند. در پي آزادسازي حلب، تصميم گروه هاي مسلح اين بود كه در خلال خروج مردم نيروهاي مخالف، نيروهاي مسلح و جبهه النصره را خارج كرده و در منطقه غرب و ادلب مستقر كنند. آنها تا آخرين نفس هم مقاومت مي كردند تا شرايط را به نفع خود حفظ كنند. اتفاق خوبي كه افتاد اين بود كه اهالي دو شهرك فوعه و كفريا كه از روز اول بحران در محاصره بودند، نيز از اين دو شهر خارج شدند. با وجود شعارهايي كه داده مي شد مردم اين منطقه در اين سال ها امكان رسيدن كوچكترين امكانات به شهرك ها را نداشتند؛ هيچ كس و هيچ طرفي هم به اين مناطق اشاره اي نمي كرد. در اواخر بحران حلب بود كه راه نفس كشيدن و كمك رساني به مردم اين مناطق پيدا شد. پيروزي نظامي در سوريه بسيار دور از دسترس است. راه حل در سوريه فقط سياسي و گفت و گو است. مسكو و تهران به عنوان بازيگران قدرتمند خارج از اراده بين المللي توانستند كاري انجام دهند و با وجود خواسته طرف مقابل اين دو به عنوان بازيگران انكارناپذير در مورد مساله حلب و سوريه در قبل و بعد عمل كردند. تحليل ها بر اين تاكيد دارد كه بعد از آزادسازي حلب، نقش آمريكايي ها نسبت به گذشته در مقايسه با روس ها ضعيف تر شده است كه مي توان دليل آن را به مسايل انتخاباتي و داخلي نسبت داد اما به هر حال نقش آمريكايي ها در سوريه و حلب ضعيف شد. طرح بحث هايي مبني بر اين كه در نشست مسكو چرا از آمريكايي ها دعوت نكردند، بايد گفت شايد بنا نبود اصلا آنها دعوت شوند چرا كه موضوع چيز ديگري بود. آزادي حلب باعث كاهش نقش سازمان ملل هم شد. پيش از اين ديميستورا نقشه در دست مي گرفت مذاكره مي كرد و در بين كشورهاي منطقه مي چرخيد اما در موضوع حلب نقش آن چناني نداشت به جز اخيرا كه در مورد مذاكرات سوريه و كانادا كه وارد شد و نقش بازي كرد. نقش بين المللي مسكو در مورد سوريه به عنوان طرفي كه مي خواهد مذاكراتي در قزاقستان با حضور موافقان و مخالفان سوريه برگزار كند، افزايش يافت. تا كنون سازمان ملل و دولت سوريه از اين طرح براي شروع گفت و گوها استقبال كرده اند كه براي ما خيلي مهم است. پيدا شدن يك راه حل سياسي كه افق هايي از آن ديده مي شود مهم است؛ عرب ها و غربي ها هنوز نظر خود را در مورد شروع گفت و گوهاي جديد نداده اند و گفته اند اگر قرار باشد جايگزين گفت و گوهاي قبلي شود كارساز نخواهد بود اما اگر با شرايط جديد گفت و گوها انجام شود بسيار كارساز خواهد بود. اگرچه جنگ در حلب تمام شد اما به اين معنا نيست كه طرف مقابل دوباره نقش خود را تثبيت نخواهد كرد. فاز افراط درون گروه هاي مسلح جبهه النصره و داعش كه جزء جريان هاي معارض هستند افزايش يافته است، اما بيش از 140 گروه در سوريه شناسايي شده اند كه مسلح هستند و تحت عنوان گروه هاي معتدل فعاليت دارند. آنها دچار شكاف شده اند كه بخشي از آنها به سمت جبهه النصره و بعضي هم به سمت داعش گرايش پيدا كرده اند. با فرض تمام اين نگاه ها، با يك تحليل جامع از وضعيت حلب و سوريه بايد به پذيرش اين ذهنيت برويم كه سوريه راه حل نظامي ندارد. هيچ وقت خوشبين نبودم كه نتيجه نهايي را مي توان از آستانه درآورد. ما سه سطح مذاكره داريم كه بايد از هم تفكيك كنيم. مذاكره در سوريه بعضي وقت ها ممكن است خلطي ايجاد شود كه نتيجه ندهد. در سطح بين المللي ما به عنوان ايران كه حق مذاكره با آمريكايي ها را نداريم، دوستان مذاكره مي كنند و در اين سطح در مورد سوريه مذاكره مي كنند. سطح ديگر نشست كشورهاي دوست و همكار سوريه بوده كه از 21 كشور تشكيل شده است. از ژنو، وين يك و دو و موضوع مونيخ شده و هر از گاهي به ابتكار ديميستورا جمع شده و بيشتر روي راه كارهاي سياسي بحث مي كنند. تاكنون 8 تا 9 جلسه را برگزار كرده اند و ايران نقش تاثيرگذاري داشته است تا آن جا كه اين جلسات بدون ما تشكيل نمي شوند. نكته ديگر اين كه بازيگران مختلف حاضر در صحنه همه با هم در پي پايان بحران سوريه نيستند و هر كدام منافع خود را دنبال مي كنند. طرف هاي مختلف از جمله همسايگان روسيه، اراده جدي براي حل بحران از راه حل سياسي را ندارند و ميز مذاكره را به هم ريخته و پا مي شوند و مي روند. نكته مهم ديگر كه بايد آن را به عنوان يك گام تلقي كرد، اين است كه بايد در راه حل سياسي نقش داشته و رصد كنيم و حضور فعال داشته باشيم. سطح سوم از مذاكرات داخلي و به صورت سوري - سوري است و هيچ كس نقش مستقيم ندارد. اين طرف ما و روسيه حمايت مي كنيم و و در آن طرف آمريكايي ها و غربي ها، تركيه، قطر و عربستان با هم هستند. بشار اسد و تيمش هيچ وقت حاضر نبودند با تيم مقابلش بنشيند و با هزاران مكافات پذيرفتند كه واقعيت هايي هم وجود دارد. در دور سوم مذاكرات، مخالفان به ژنو آمدند اما حاضر نشدند وارد هتل مذاكره شوند. اين كه مي گويم فضا مقداري جلوتر رفته بايد مسايل را نسبي ببينيم. 6 سال گذشته و شايد 6 سال ديگر هم طول بكشد و چاره اي جز دنبال كردن موضوع سياسي نداريم. مواضع تركيه تغيير كرده است؛ اين كه در لايه پنهاني چه مي گذرد يك بحث است، اما اين كه در نشست سه جانبه حاضر شود بحث ديگري است كه تاكنون نبوده است. آن چه امروز آثار نمادين و ظاهري دارد اين است كه حضور تركيه معناي خاص خود را دارد و آثار محتوايي آن اين است كه در هفت بند بيانيه (سه جانبه ايران، روسيه و تركيه) نكات مهمي است كه ترك ها قبلا حاضر به پذيرش آنها نبودند. *متن سخنراني در نشست شوراي راهبردي روابط خارجي انتشار اوليه: چهارشنبه 8 دي 1395 / انتشار مجدد: دوشنبه 13 مرداد 1395
  • جدیدترین ها
  • پربازدید ها