افق نقش آفريني روسيه در منطقه؛ روسيه تا چه زماني پاي بشار اسد و محور مقاومت مي ايستد/ سه انگيزه پوتين براي حضور در معركه سوريه

تعداد بازدید : 42
تاریخ و ساعت انتشار : دو شنبه 29 آذر 1395 00:00
گزارش هاي متعددي از وجود تقريبا 2 تا 5 هزار تروريست در سوريه سخن مي گويند كه تابعيت روسي دارند و به عضويت داعش و ديگر گروه هاي تروريستي در آمده اند. از ديدگاه روسيه گروه هاي تروريستي تنها منحصر به داعش نمي شوند.
به گزارش پايگاه اطلاع رساني قربانيان ترور؛ روسيه تحت حاكميت ولاديمير پوتين تلاش دارد بخشي از نفوذ و نقش بين المللي خود را كه در نتيجه فروپاشي اتحاد جماهير شوروي از دست داده بود، احيا كند. اين كشور به دنبال استفاده از عدم تمايل آمريكا براي مداخله مستقيم در درگيري هاي منطقه است ، اما مي داند كه به سختي مي تواند از خطوط قرمز آمريكا كه خاورميانه و منطقه را تحت نفوذ خود مي داند، عبور كند. به همين علت هم چنان سقف مداخله روسيه در سوريه و كشورهاي ديگر با در نظرگرفتن اين خطوط دنبال مي شود و مسكو از هر نوع درگيري مستقيم با آمريكايي ها خودداري مي كند. روسيه در همين چارچوب مناسبات سياسي و اقتصادي و نظامي خود با ايران و تركيه و سوريه و عراق و مصر و كشورهاي ديگر را سامان دهي كرده است. احتمالاً نقش روسيه در منطقه در شرايطي بهتر قرار خواهد گرفت. البته با وجود اينكه دونالد ترامپ رئيس جمهور منتخب آمريكا تمايل خود را براي همكاري با روسيه اعلام كرده است، اما ماهيت پراگماتيك و وابستگي وي به اردوگاه جمهوري خواهان باعث مي شود كه او در ابراز قدرت آمريكا و در ديكته سياست هاي خود به ديگران سخت گيري بيشتري از خود نشان دهد. مركز مطالعاتي الزيتونه نوشت: روي كار آمدن پوتين در روسيه نقطه تحول اساسي در رويكردهاي سياسي اين كشور ايجاد كرد. وي در سخنراني ساليانه خود در مجلس قانون گذاري دوما در روسيه در سال 2005 به اين موضوع اشاره كرد و گفت كه فروپاشي جماهير شوروي فاجعه ژئوپليتيك بزرگي به شمار مي رفت و غرب بعد از پايان جنگ سرد رفتار خوبي با روسيه نداشت و الان نيز وقتي تصور مي كند روسيه به روند فروپاشي ادامه مي دهد، در اشتباه است. اين توضيح براي تشريح بيشتر انگيزه ها و گرايش هاي روسيه در منطقه خاورميانه و درك موقعيتي كه روسيه مي تواند در آن ايفا كند ضروري به نظر مي رسد، موقعيتي كه تنها منحصر به مداخله نظامي در سوريه نمي شود، حتي اگر بتوان اين مداخله را يكي از محورهاي اساسي اين موقعيت برشمرد. روسيه تا چه زماني پاي بشار اسد و مقاومت مي ايستد/ پوتين به دنبال اثبات چيست؟ اول: انگيزه هاي روسيه در خاورميانه از نظر اهميت در سلسله هرمي سنتي سياست خارجي روسيه در ابتدا مي توان از خاورميانه و سپس از آمريكا و اروپا و چين و دولت هاي آسياي شرقي نام برد. از آنجا كه مسكو رويكردهاي خود را براي تبديل شدن به يك قدرت بزرگ جهاني مشخص كرده و مي خواهد به دنياي تك قطبي پايان دهد، نمي تواند منطقه خاورميانه را از لحاظ موقعيت جغرافيايي استثنايي و ثروت هاي طبيعي هنگفتي كه در اختيار دارد ناديده بگيرد. روسيه نابساماني و هرج ومرج در منطقه خاورميانه را فرصتي براي بازپس گيري مناطق تحت نفوذ خود مي داند كه بعد از فروپاشي جماهير شوروي آن را از دست داده بود. به اين ترتيب خاورميانه به عنوان منطقه آزمايش توانمندي هاي روسيه در عرصه بين الملل به عنوان يك شريك اساسي و مؤثر مطرح است. از اين ديدگاه مي توان تصور كرد كه انگيزه هاي ژئوپلتيك يكي از انگيزه هاي اساسي براي توجه روسيه به منطقه عربي است. از همين خاستگاه است كه مسكو شبكه مناسبات خود را در چارچوب مداخله نظامي در سوريه و ائتلاف با ايران و عقد قرارداد با تركيه با وجود حفظ مناسبات خود با اسرائيل در دستور كار قرار داده و در عين حال به دنبال ايجاد مناسبات خوب با عراق و مصر و ساير دولت هاي حاشيه خليج فارس است. اين انگيزه مرتبط با امنيت ملي روسيه است. طبعاً اين تنها انگيزه روسيه به شمار نمي رود، علاوه آنچه كه گفته شد ، رويكردهاي اقتصادي با قدرت در زمينه مناسبات بين روسيه با تركيه يا عراق و ايران خود را نشان مي دهد. تبادل تجاري بين روسيه و اين كشورها در سطوح بالايي قرار دارد و مسكو به دنبال سرمايه گذاري بيشتر در اين كشورها به ويژه در زمينه انرژي هاي جايگزين، نفت و گاز و قراردادهاي تسليحاتي است. سومين هدف اساسي كه در اين زمينه قابل مشاهده است ، مبارزه با افراطي گري و تروريسم است كه تهديدي براي امنيت داخلي روسيه به شمار مي رود. گزارش هاي متعددي از وجود تقريبا 2 تا 5 هزار مبارز در سوريه سخن مي گويند كه تابعيتي روسي يا جمهوري هاي شوروي سابق دارند و به عضويت داعش و ديگر گروه هاي تروريستي در آمده اند. از ديدگاه روسيه گروه هاي تروريستي تنها منحصر به داعش نمي شود ، بلكه سطح گسترده اي را دربرمي گيرد كه شامل تمامي گروه هاي مسلح مبارزه كننده بر ضد دولت سوريه مي شود. روسيه تا چه زماني پاي بشار اسد و مقاومت مي ايستد/ پوتين به دنبال اثبات چيست؟ علاوه بر اينها گروه تروريستي داعش نقش تبليغاتي قوي در سايت هاي اجتماعي روسي زبان دارد. روس ها اعتقاد دارند كه بروز افراط گرايي اسلامي باعث تقويت گرايش هاي جدايي طلبانه در داخل روسيه مي شود و مي تواند شكافي را ايجاد كند كه غرب در تهديد امنيت داخلي روسيه از آن بهره برداري خواهد كرد، چرا كه نسبت حضور مسلمانان در روسيه بالغ بر 17 درصد مجموع ساكنان اين كشور است. دوم: نحوه تحركات روسيه روسيه همواره در طول تاريخ، خود را به عنوان كشوري مي بيند كه حامل پيام هاي خاص ايدئولوژيك است. روس ها خود را به عنوان حاميان كليساي ارتدوكس مطرح مي كنند، همان طور كه اتحاد جماهير شوروي رسالت جهاني كمونيسم را تبليغ مي كرد. اين كشور در شرايط كنوني از لحاظ موقعيت پراگماتيك خود به دنبال تحقق منافع مشترك با دولت هاي منطقه و حفظ ثبات آنها بوده و مي خواهد شبكه اي از مناسبات متوازن در تمامي كشورها برقرار كند. روسيه از طريق تجربه اي كه در زمينه انقلاب هاي صورت گرفته در محيط حياتي خود در اوكراين و گرجستان با مواجه بوده است، معتقد است كه انقلاب هاي عربي حتي اگر در ابتدا به صورت خودجوش شكل گرفت، در ادامه خودجوش نبوده و غرب موفق شد آن را مهار كرده و در خدمت اهداف و منافع خود به كار گيرد. مواضع آمريكا در قبال اين انقلاب ها به حدي بود كه راضي شد نزديك ترين متحدان خود يعني حسني مبارك رئيس جمهور مخلوع مصر را كنار بزند. روسيه تا چه زماني پاي بشار اسد و مقاومت مي ايستد/ پوتين به دنبال اثبات چيست؟ ضربه بزرگي كه روسيه دريافت كرد، مداخله ناتو در ليبي بود. رئيس جمهور روسيه در سپتامبر سال 2015 در سخنراني خود در مجمع عمومي سازمان ملل متحد از سياست هاي آمريكا در منطقه خاورميانه انتقاد كرده و اين كشور را مسئول هرج ومرج موجود در منطقه مذكور دانست. وي تأكيد كرد كه شرايط كنوني خاورميانه در نتيجه ناديده گرفته شدن شوراي امنيت در اقدامات آمريكا و مداخله مستقيم در درگيري هاي مختلف است. وي تأكيد كرد كه همين شرايط باعث بروز پديده داعش و شكل گيري بحران آوارگان گسيل شده به اروپا شد. سوم: فرصت هاي روسيه در منطقه 1- مداخله در سوريه: طبعاً نفوذ روسيه در سوريه محور اصلي نفوذ اين كشور در منطقه بوده و مسكو از همان ابتدا اصرار داشت كه مداخله مشروع در چارچوب توافق با نظام حاكم در سوريه داشته باشد كه از سوي قوانين بين المللي نيز به رسميت شناخته شود. براي اولين بار پس از پايان جنگ سرد مسكو در اقدامي پيش دستانه به شكل مستقيم در بحران هاي بين المللي وارد عمل شد و با مداخله نظامي خود در اين كشور موفق شد عقب نشيني نيروهاي دولتي سوريه را متوقف كرده و ابتكار عمل را در اختيار آنها قرار دهد. مسكو مانورهاي نظامي واقعي در اين كشور به راه انداخت و آمادگي نيروهاي مسلح خود را مورد ارزيابي قرار داد و پايگاه دريايي مستحكم خود در منطقه طرطوس را حفظ كرد. مسكو همچنين پايگاه هوايي در منطقه حميميم در لاذقيه تاسيس كرده و سامانه دفاع موشكي پيشرفته اس 400 را در سوريه مستقر كرد و در عين حال نيروي زميني خود را در باتلاق سوريه وارد نكرد. به اين ترتيب مي توان گفت كه روسيه بخش عمده اي از اهداف خود در سوريه را محقق كرده و خود را عنوان يك بازيگر اساسي بين المللي كه ناديده گرفتن آن غيرممكن است ، تثبيت كرد. روسيه تا چه زماني پاي بشار اسد و مقاومت مي ايستد/ پوتين به دنبال اثبات چيست؟ ديدگاه هاي دولت روسيه در قبال بحران سوريه را مي توان در موارد زير برشمرد: - هيچ دولتي حق مداخله در تغيير نظام حاكم در دولت ديگر يا تغيير مرزهاي جغرافيايي آن را ندارد. روسيه موافق وحدت اراضي سوريه بوده و معتقد است كه سرنوشت ملت سوريه را بايد مردم اين كشور بدون مداخله ديكته هاي خارجي مشخص كنند. - مسكو اولويت خود را مبارزه با گروه هاي افراط گرا براساس درجه بندي خود مي داند و آن را منحصر به داعش و جبهه النصره نمي كند. - حل بحران سوريه بر اساس راه حل سياسي امكان پذير بوده و نمي توان اين جنگ را به صورت نظامي حل و فصل كرد. لذا هدف از حمله نظامي روسيه ايجاد واقعيتي جديد و در ادامه دعوت گفتگوهاي سياسي است. - هدفي كه ديپلماسي روسيه در سوريه دنبال مي كند ، مشاركت در رسيدن به راه حل مسالمت آميز به همراه آمريكا است، اين چيزي است كه آمريكا آن را برنمي تابد و نمي خواهد روسيه را به عنوان يك بازيگر بين المللي يا يك بازيگر فرامنطقه اي به رسميت بشناسد. 2- ائتلاف با ايران: روسيه مناسبات بسيار مستحكمي با ايران در عرصه هاي مختلف برقرار كرده است. مداخله روسيه در سوريه بدون ايجاد پوشش زميني از سوي ايران و نيروهاي متحد اين كشور ممكن نبود. باوجود تطابق منافع بين دو كشور، جوي از احتياط در روابط آنها حكمفرما است. منافع ايران حضور بيشتر روسيه در درگيري هاي سوريه است ، درحالي كه روسيه سعي دارد به حملات هوايي و عمليات نيروهاي ويژه اكتفا كند. با اين اوضاع سطح قابل قبولي از هم گرايي و تطابق در تعامل موجود بين دو كشور نسبت به بحران سوريه و تقابل با سياست هاي آمريكا در اين كشور به وجود آمده است. روسيه توانمندي بالايي در تفاهم با ايران دارد، اين كشور حق ايران در استفاده از فناوري صلح آميز هسته اي را به رسميت مي شناسد و در عين حال دستيابي ايران به سلاح هاي هسته اي را رد مي كند. روسيه تا چه زماني پاي بشار اسد و مقاومت مي ايستد/ پوتين به دنبال اثبات چيست؟ 3- روسيه و توافق با تركيه: دو كشور موفق شدند بحران بوجود آمده در نتيجه سقوط هواپيماي روسي را پشت سر گذاشته و با وجود اختلافات سياسي اساسي بين دو كشور در زمينه اوضاع سوريه ، وارد مرحله همكاري هاي اقتصادي شوند. طي سال هاي اخير آنكارا تلاش زيادي براي پروژه خود جهت ايجاد منطقه امن در مرزهاي سوريه از خود نشان داد، اين موضوع البته با مخالفت واشنگتن مواجه شد. مهم ترين محور مناسبات بين روسيه و تركيه را مي توان در ابعاد اقتصادي به ويژه در بخش هاي انرژي ، گاز، كشاورزي و ساخت و ساز دانست. 4- روابط با عراق: مسكو در نتيجه روابط خوبي كه با ايران دارد مناسبات خوبي با عراق پيدا كرده و به دنبال دستيابي به قراردادهايي در ابعاد تسليحاتي و انرژي با اين كشور است. روسيه همچنين مناسبات تاريخي با احزاب كرد دارد. 5- فضاي بي اعتمادي بين روسيه و عربستان: روابط بين عربستان و روسيه هرگز متمايز نبوده است و اختلافات زيادي در ديدگاه هاي دو طرف در رابطه با تعامل با پرونده هاي منطقه اي از جمله مناسبات با ايران ، آينده سوريه و حاكميت موجود در اين كشور وجود داشته است. علاوه بر اين روسيه به تفكر وهابي با ديده ترديد مي نگرد و معتقد است كه انتشار اين تفكر در ميان مسلمانان روسيه باعث تهديد امنيت ملي اين كشور مي شود. البته اخيراً تماس هايي بين دو طرف به وجود آمده است. روسيه درضمن اين تماس ها به دنبال تفاهم با عربستان در زمينه قيمت نفت است. در سوي ديگر منافع عربستان در گرو متنوع سازي روابط خارجي است، به همين علت انتظار مي رود تماس ها بين دو كشور همچنان ادامه پيدا كند. 6- بهبود مناسبات با مصر: مصر به لحاظ تاريخي قبل از پيوستن به آمريكا محور اصلي منافع ژئوپليتيك اتحاد جماهير شوروي در منطقه بوده است. روابط مصر و روسيه بعد از به قدرت رسيدن عبدالفتاح السيسي در اين كشور تا حد زيادي بهبود پيدا كرده است. ولاديمير پوتين، السيسي را فردي مي داند كه قادر به بازگرداندن ثبات به بزرگ ترين كشور عربي است. مصر از طريق تأمين مالي عربستان سعودي موفق شده مجموعه اي از قراردادهاي تسليحاتي بزرگ با روسيه به امضا برساند، اقدامي كه به نظر مي رسد براي خريد مواضع مسكو صورت مي گيرد، چرا كه ارتش مصر به صورت اساسي در سطوح تجهيز و آموزشي به سلاح هاي آمريكايي وابسته است. اگر چه طي ماه هاي اخير روابط مصر و عربستان تيره و تار شده و همين اختلاف روابط مصر را به روسيه و سوريه بهبود بخشيده است. 7- مناسبات روسيه و رژيم صهيونيستي: حدود يك پنجم ساكنان سرزمين هاي اشغالي به زبان روسي سخن مي گويند. همچنين يهوديان نيز از حضور قابل توجهي در روسيه برخوردارند و مناسبات خوبي بين دو طرف در جريان است. البته روسيه توافق مطلقي با منافع اسرائيل ندارد و راهكار حل دو دولت را دنبال مي كند. ديدگاه هاي دو طرف همچنين در رابطه با مواضع نسبت به ايران و حزب الله و حماس نيز متفاوت است. روسيه تا چه زماني پاي بشار اسد و مقاومت مي ايستد/ پوتين به دنبال اثبات چيست؟ چهارم: چالش هاي فراروي قدرت روسيه 1- منطقه خاورميانه به شكل عمومي از زمان تقسيم بندي سنتي صورت گرفته در دوره جنگ سرد تحت نفوذ آمريكا قرار داشته است، با وجود تلاش هاي مستمر روسيه براي ايجاد رد پا و دايره نفوذ و ائتلاف هاي انجام شده در اين منطقه، اما همچنان آمريكايي ها بزرگ ترين بازيگر اين عرصه هستند و صرف نظر از نحوه مديريت سياست هاي آمريكا در منطقه از سوي دولت اين كشور كه نشان دهنده عقب نشيني نقش آمريكا است، اما همچنان تغيير اساسي در ماهيت اين سياست ايجاد نشده است. 2- ضعف امكانات مالي روسيه به علت بحران گسترده مالي در اين كشور و افت قيمت نفت و تحريم هاي اقتصادي اروپا يكي ديگر از چالش هاي فراروي روسيه در دوره اخير است. 3- احتمال گسترش پيدا كردن دامنه جنگ در سوريه چالش احتمالي ديگري فراروي روسيه است. در اين شرايط ممكن است روسيه تحت تاثير فرسايش شديد قرار گرفته و از اين روند فرار كند. چرا كه در اين صورت هزينه هاي بسيار بالايي خواهد پرداخت و اين روند مي تواند جنگ افغانستان را به ياد افكار عمومي روسيه بياورد. پنجم: سناريوهاي آينده تحركات روسيه در منطقه مي خواهد نشان دهد كه مسكو به دنبال ايجاد چهره اي واقعي در منطقه براي خود است كه قدرت و تجربه كافي براي اين كار را دارد و مي تواند شريك قابل اعتماد و تأثيرگذار از طريق رفتارهاي دوجانبه ديپلماتيك به شمار مي رود. روسيه مي خواهد خود را به عنوان يك قدرت بزرگ جهاني مطرح كند كه آمادگي لازم براي مشاركت با تمامي كشورهاي صاحب ديدگاه هاي مشترك با روسيه در رابطه با دنياي چند قطبي را دارد. روسيه تا چه زماني پاي بشار اسد و مقاومت مي ايستد/ پوتين به دنبال اثبات چيست؟ در اين رابطه دو سناريو مطرح است: سناريوي اول: ادامه توسعه و افزايش نقش روسيه است: شبكه متنوع مناسبات ايجاد شده با روسيه از ائتلاف هاي استراتژيك گرفته تا مناسبات اقتصادي ، رسيدن به اين سناريو را تقويت مي كند. مسكو در اين رابطه از مجموعه تحولات بين المللي و منطقه اي و مهارت خود در تعامل با حوادثي نظير مداخله پيش دستانه در سوريه و جلوگيري از سقوط نظام حاكم در اين كشور و مهار حادثه ساقط شدن هواپيماي مسافربري روسيه در صحراي سينا استفاده مي كند. سناريوي دوم ناظر بر كاهش نقش روسيه در تحولات منطقه اي است. اين سناريو را مي توان مرتبط با تحولات جاري در سوريه و قدرت و تمايل كشورهاي حامي جريان هاي مخالف دولت سوريه در ايجاد تغييرات استراتژيك در عرصه ميداني دانست. البته همچنان نشانه هاي اين رويكرد وجود ندارد. اين در حالي است كه رسيدن به سناريوي مذكور در گرو از بين رفتن ائتلاف بين ايران و روسيه است، اين در حالي است كه هيچ شاخصي مبني بر اختلافات اساسي بين دو طرف نيز وجود ندارد. منبع: مشرق
  • جدیدترین ها
  • پربازدید ها