مقامي كه كسي او را دوست ندارد؛ چراغ سبز جامعه جهاني و سران جهادي براي محاكمه ژنرال دوستم

تعداد بازدید : 41
تاریخ و ساعت انتشار : یک شنبه 28 آذر 1395 00:00
جاويد حسيني، كارشناس مسائل افغانستان در موسسه مطالعات آسياي مركزي و افغانستان: معاون سابق جنبش، در گفتگو با رسانه ها، از هتك حرمت جنسي از سوي شخص دوستم و سپس به دستور دوستم، توسط اطرافيان اش با خود پرده برداشت.
جاويد حسيني، كارشناس مسائل افغانستان موسسه مطالعات آسياي مركزي و افغانستان ديپلماسي ايراني: در روزهاي اخير مهمترين رويداد كشور افغانستان اتهاماتي است كه به معاون اول رئيس جمهور اين كشور وارد شده است. ژنرال عبدالرشيد دوستم كه ازبك تبار بوده، متهم است كه احمد ايشچي، رقيب سياسي خود را مورد ضرب و شتم وسوءرفتار جنسي قرار داده و پنج روز او را به طور غيرقانوني زنداني كرده است. اين موضوع از افغانستان فراتر رفته و كشورهاي آمريكا، ژاپن و ... كمك كننده به افغانستان و سازمان هاي بين المللي هم خواستار بررسي شفاف اين موضوع شده اند. رئيس جمهور افغانستان نيز در پي بازتاب وسيع اين موضوع در جامعه داخلي و بين المللي، دستور تحقيق درباره اين پرونده را صادر كرده است. اشرف غني كه چند ماهي است با معاون اول خود دچار اختلافات سياسي شده و تلاش براي حل آن بي فايده بوده است، بي ميل براي تحت فشار قرار دادن اين چهره سياسي پر نفوذ نيست و به نظر مي رسد با استفاده از اين پرونده حقوقي، دوستم را يا از كرسي رياست جمهوري عزل يا مطيع خواهد ساخت. متحدان ديروز؛ مخالفان امروز عبدالرشيد دوستم، رهبر حزب جنبش ملي افغانستان كه از نفوذ قابل توجهي در ولايت هاي شمالي افغانستان برخوردار است، در انتخابات رياست جمهوري افغانستان با اشرف غني ائتلاف كرد و به عنوان يك متحد كليدي، نقش مهمي در آراي اشرف غني داشت. اما ديري نپاييد كه اين دو متحد سياسي دچار اختلاف شدند. عمده اعتراض دوستم به بي صلاحيتي خود در ساختار حكومت و عدم سهم دهي كافي به ازبك تباران است. با اوج گرفتن اين اختلافات، دوستم كابل را به سوي ولايت «جوزجان» پايگاه سنتي خود ترك كرد. تلاش غني براي رفع اين كدورت ها بي نتيجه ماند و دوستم در گامي ديگر، اعتراضات خود را رسانه اي ساخت و اشرف غني را به قوم گرايي متهم كرد. دوستم در ميانه اين دلخوري ها هدف يك ترور ناموفق نيز قرار گرفت اما جان سالم به در برد. معاون رئيس جمهور در موضعگيري نادري، اين ترور را به مقامات كابل به ويژه امنيت ملي افغانستان نسبت داد و بدين ترتيب شكاف هاي ايجاد شده را عميق تر ساخت. دوستم به دلايل مختلف نه فقط چهره اي محبوب در حلقه اطراف رئيس جمهور نيست، بلكه مغضوب برخي از آنان نيز واقع است. حلقه اي كه پشتون هاي تكنوكرات و حزب اسلامي در آن سهم پر رنگي دارند. شخص اشرف غني پيوند با دوستم را فقط به دليل كسب رأي برقرار كرد و گرنه پيش از انتخابات وي خواستار محاكمه دوستم به اتهام جنايات جنگي شده بود. در حقيقت دوستم، حكم خواري در گلو را براي او داشت. خلق ديكتاتوري غني با خوي قومنداني دوستم و تحصيلات عالي غني با بي سوادي مطلق دوستم هيچ تناسبي ندارند. تغيير چهره دوستم از قهرمان به متجاوز در بحبوحه اين اختلافات، ضرب و شتم «احمد ايشچي»، يكي از سران قومي ازبك و معاون پيشين حزب جنبش ملي، توسط دوستم، معاون رئيس جمهور صورت گرفت. اين خبر هر چند براي بسياري جوامع به خصوص اروپايي ها، خبر مهمي تلقي شد و متعاقب آن اتحاديه اروپا و برخي كشورهاي غربي خواستار تحقيق شفاف در اين رابطه شدند، اما براي جامعه افغانستان كه همواره شاهد اين نوع خشونت ها بوده است، جذابيت كافي را نداشت. اما آشكار شدن بعد ديگري از پرونده از سوي رسانه ها در افغانستان، مردم اين كشور را تكان داد. معاون سابق جنبش، در گفتگو با رسانه ها، از هتك حرمت جنسي از سوي شخص دوستم و سپس به دستور دوستم، توسط اطرافيان اش با خود پرده برداشت. به ادعاي او، تمامي اين اعمال منافي عفت در جمع صورت گرفته و به دستور دوستم تصاويري نيز از آن تهيه شده تا در آينده به عنوان حق السكوت از آنها استفاده شود. دوستم كه از بدو تشكيل حكومت وحدت ملي با عذرخواهي از مردم افغانستان و اشتباه خواندن جريانات گذشته و حضور مستمر در جبهه هاي نبرد با طالبان به يك قهرمان بدل شده و محبوبيت او از مرزهاي قوم ازبك فراتر رفته بود، با انتشار اين گفتگوهاي افشاگرانه، طي يك شب از قهرمان به يك منفور جامعه تبديل شد. چراغ سبز متحدان كابل چرا ايشچي دست به اين اعتراف تكان دهنده زد؟ او در گفت وگوهاي خود با رسانه ها، حتي به جزئيات اين تجاوز هم اشاره و بدين ترتيب حيثيت خود را قرباني اين افشاگري كرد. پشت سر اين اعتراف ايشچي، كه اكنون به رسانه هاي بين المللي هم رسيده، بايد تسويه حساب هاي سياسي جناح هاي مختلف را مد نظر قرار داد. جناح هاي مختلفي از اين رسواگري سود خواهند برد كه از آن جمله كاخ رياست جمهوري است. غني براي محاكمه معاون خود به به پشتوانه بين المللي نياز دارد و به نظر مي رسد كه چراغ سبز را دريافت كرده است. سفراي آمريكا، آلمان، تركيه، كانادا، نروژ، فرانسه، ژاپن، انگليس و نمايندگان سازمان ملل و اتحاديه اروپا به ديدار غني رفته و خواستار بررسي موضوع شده اند. دوستم نزد جامعه بين المللي وجهه مثبتي ندارد. غني از ابتدا براي انتخاب دوستم به عنوان معاون اول خود مورد انتقاد قرار گرفته بود. ارديبهشت ماه سال جاري افشا شد كه سفارت آمريكا از دادن ويزا به معاون اول رئيس جمهور افغانستان براي سفر به اين كشور خودداري كرده است. دوستم متهم به كشتار دسته جمعي حدود 2 هزار اسير جنگي طالبان در سال 2001 است و باراك اوباما دستور بررسي پرونده دوستم را به نهادهاي آمريكايي داده بود. بنابراين در بعد بين المللي اين شانس براي غني فراهم شده است تا معاون سركش خود را به محاكمه بكشاند. سران سياسي و جهادي در كنار غني مهمتر از بعد بين المللي، بعد داخلي است. از لحاظ افكار عمومي جامعه افغانستان به نظر مي رسد كه به جز چند ولايت شمالي كه دوستم نفوذ فوق العاده اي در آنها دارد، ساير مردم افغانستان از محاكمه و مجازات احتمالي دوستم استقبال كنند. محاكمه رهبران سياسي افغانستان در چند دهه اخير به تابويي در جامعه اين كشور تبديل شده و تاكنون كسي را ياراي به دادگاه كشاندن آنان نبوده است. از اين رو مردم افغانستان مشتاق به اين سنت شكني هستند. اما در بعد داخلي، مهمتر از افكار عمومي، رهبران سياسي و جهادي افغانستان هستند. جامعه افغانستان هنوز يك جامعه سنتي است و رهبران قومي و سياسي نقش تعيين كننده را دارند. در مهمترين قضاياي اين كشور حتي انتخابات رياست جمهوري، اين رهبران نقش تعيين كننده را داشته اند. آيا رهبران سياسي راضي به محاكمه دوستم خواهند شد؟ سال 1386 و در زمان رياست جمهوري حامد كرزي، «اكبر باي» رهبر تركتباران افغانستان توسط دوستم مورد ضرب و شتم شديدي قرار گرفت. دامنه اين جنجال به قدري گسترده شد كه پليس كابل محل اقامت عبدالرشيد دوستم را به قصد دستگيري اش، محاصره كرد. عزم كرزي و جامعه جهاني بر آن بود تا دوستم را دستگير كنند. اما در آن مقطع سران جهادي تشكيل جلسه داده و چنين پنداشتند كه اگر دستگيري دوستم محقق شود، نوبت به ديگر سران جهادي هم خواهد رسيد و بدين ترتيب با تهديد يا وساطت سران جهادي، دوستم از آن مخمصه نجات يافت. اما اكنون روابط بين سران سياسي و جهادي افغانستان همانند گذشته نيست. چند پارچگي و رقابت در لايه هاي مختلف سران ديده مي شود. دوستم در انتخابات رياست جمهوري، راه خود را از متحدان سابق جدا كرد و اكنون متحدي در كنار او باقي نمانده است. مهمترين متحد دوستم، سران جمعيت اسلامي بودند كه رقابت و خصومت بين جمعيت و جنبش در دو سال اخير اوج گرفته است. از سويي ديگر اتهام وارده به دوستم، به حدي است كه در صورت اثبات، سران سياسي يا جهادي براي ميانجيگري وارد گود نخواهند شد. اشرف غني براي كسب اطمينان از اين موضوع، سران سياسي و جهادي را به كاخ رياست جمهوري فراخواند و پيرامون اين موضوع به رايزني پرداخت. در اين نشست مهمترين چهره هاي سياسي مانند حامد كرزي، عبدالله عبدالله، عبدالرب رسول سياف، يونس قانوني، كريم خليلي، صبغت الله مجددي و محمد اسماعيل خان همراه با سران پارلمان و سنا حضور داشتند. اطلاعيه كاخ رياست جمهوري افغانستان نشان مي دهد كه رهبران سياسي از موضع دولت در خصوص اين پرونده حمايت كرده اند و خواستار بررسي موضوع از طريق نهادهاي عدلي و قضايي شده اند. بدين ترتيب، بايد گفت كه غني چراغ سبز اثرگذارترين فاكتور داخلي را براي محاكمه معاون خود دريافت كرده است. چالش هاي احتمالي همان گونه كه بيان شد، دوستم در ولايت هاي شمالي به ويژه ولايت هاي جوزجان و فارياب نفوذ فوق العاده اي دارد. ازبك تباران درك مي كنند كه از دست دادن جايگاه دوستم چه پيامدهايي براي آنان خواهد داشت از اين روي، محاكمه دوستم را برنمي تابند. به همين دليل پيشنهاد داده اند به جاي محاكمه در دادگاه، اين مسئله از طريق يك جرگه محلي حل شود. اما دولت مصمم است كه پرونده دوستم به دادگاه رفته و از طريق ارگان هاي قضايي بررسي شود؛ زيرا كنترل دولت بر دادگاه بيشتر از جرگه است. در صورت محاكمه دوستم در دادگاه، احتمال تظاهرات و شورش در ولايت هاي شمالي وجود دارد. با توجه به بحران امنيتي كه هم اكنون شمال افغانستان در آن غرق است، اين جنجال به عمق بحران خواهد افزود. دوستم در خارج از افغانستان هم متحداني دارد. پيشتر ازبكستان متحد نزديك او بود، اما در سال هاي آخر عمر اسلام كريم اف، رئيس جمهور فقيد ازبكستان، روابط با دوستم به سردي گراييده بود. شوكت ميرضيايف، جانشين كريم اف هم به جاي دوستم، با عطا محمد نور، مرد قدرتمند شمال افغانستان روابط گرمي دارد و در مراسم تدفين كريم اف، اين امر به خوبي مشخص شد. اما بايد ديد تركيه متحد مهم دوستم چه خواهد كرد. هر چند كه نام سفير تركيه هم در بين سفرايي كه خواهان بررسي اتهام وارده به دوستم شده اند، ديده مي شود اما بايد گفت كه مهم ترين متحد سياسي آنكارا غير از دولت كابل، دوستم است. در بحراني كه سال 1386 براي دوستم ايجاد شد، او با تلاش مقامات آنكار به تركيه منتقل شد و مدت ها در اين كشور اقامت گزيد. با توجه به اين كه تركيه در ساختار ناتو در افغانستان فعال است و از سويي با كابل روابط گرمي دارد، احتمال اعمال نفوذ و فشار بر دولت كابل از سوي آنكارا وجود دارد. جمع بندي اتهام وارده به معاون اول رئيس جمهور افغانستان، با شعارهاي دولت اين كشور و حاميان بين المللي آن در تناقضي آشكار قرار دارد. دولت كابل و حاميان خارجي آن كه دل خوشي از دوستم ندارند، فرصتي بي نظير به دست آورده اند تا دوستم را از كرسي معاونت رياست جمهوري به زير بشكند. حتي اپوزيسيون دولت كابل هم كه قدرت اثرگذاري زيادي دارد، براي همراهي با اين موضوع چراغ سبز نشان داده است. اما مهمترين چالش فراروي اشرف غني، نافرماني مدني و شورش احتمالي هواداران اين ژنرال در ولايت هاي شمالي است. ممكن است محاكمه عبدالرشيد دوستم، كشور را در بحراني ديگر فرو برد. از آنجا كه افغانستان كشور مسامحه و مصالحه است، احتمال اين كه تحت فشارها، دولت بنا به مصلحت تن دهد و از اين رفتار دوستم چشم پوشي كند، بعيد نيست. اما حتي اگر دولت كابل و متحدان خارجي آن موفق نشوند كه دوستم را محاكمه كنند، پرونده نقض حقوق بشر ژنرال دوستم قطور خواهد شد و اين خود به مرور زمان او را در صحنه سياسي افغانستان به انزوا خواهد كشاند.
  • جدیدترین ها
  • پربازدید ها